Eber Gölü’nde kopak nedir, sazlıkla açık su nasıl ayırt edilir?
Eber Gölü’nün havadan çekilmiş bir fotoğrafında önce sarı kamış kümeleri, sonra aralarından geçen koyu renkli su yolları seçiliyor. Küçük bir teknenin izi, ilk bakışta düzlük gibi görünen manzarada suyun nerede olduğunu ele veriyor. Bolvadin çevresindeki bu gölü anlamak için fotoğraftaki açık suya bir de sazlığın içinden bakmak gerekir. Yörede kullanılan “kopak” sözü bu manzaranın gözden kaçabilecek bir parçasını tarif eder.
Eber Gölü’nde sazlıklarla çevrili açık su ve bir tekne. Fotoğraf 16 Aralık 2017’de çekildi. Eber Lake — OzcelikMurat, CC BY-SA 4.0.
Kamışların arasındaki su
Eber, Sultan Dağları ile Emirdağları arasında uzanan Akarçay kapalı havzasında yer alır. Bolvadin Ticaret ve Sanayi Odasının coğrafya bilgisinde Akarçay’ın Eber Gölü’ne döküldüğü belirtilir. Bolvadin sulama projesinin çevresel ve sosyal yönetim planında ise gölü besleyen kaynaklar arasında Sultan Dağları’ndan gelen dereler de sayılır. Böylece haritada tek bir adla gösterilen gölün, çevresindeki ovayla ve dağ yamaçlarıyla su üzerinden nasıl ilişki kurduğu görülebilir.
Bir göl fotoğrafında gözümüz genellikle su ile karayı ayıran bir kıyı çizgisi arar. Eber’de kamışların yoğunlaştığı kesimlerde su yüzü bitki örtüsünün arasında kalır. Kıyıdan bakıldığında uzakta devam eden sazlar düz bir çayırlığın parçası gibi görünebilir. Yukarıdan çekilen karede ise aynı örtünün arasında kıvrılan su yolları seçilir. Görünür su yüzeyinin nerede bittiği ile sulak alanın nerede bittiği bu yüzden iki ayrı sorudur.
Bolvadin çevresinde kopak hangi oluşuma deniyor?
Afyonkarahisar’ın resmî tanıtım sayfası, kamış köklerinin su üzerinde oluşturduğu yüzer adacıklara yerel halkın “kopak” dediğini kaydediyor. Sözcüğün ayırt edici yanı yüzebilme özelliğidir. Sazla kaplı sabit bir kıyı parçası da uzaktan adacık gibi görünebilir. Fotoğraftaki her kamış kümesini kopak diye adlandırmak için yalnızca çevresinde su görülmesi yeterli olmaz.
Aynı yerel kaynak, bazı adacıkların üzerine balıkçılar ve avcılar tarafından barınak kurulduğunu da aktarıyor. Bu ayrıntı, yörede neden böylesine belirli bir sözcüğe ihtiyaç duyulduğunu anlamaya yardım eder. Kıyıda duran biri için benzer görünen iki sazlık, suda hareket eden ya da orada barınak kuran biri için çok farklı yapılar olabilir. Yerel ad burada hem bitkiyi hem de onun suyla kurduğu ilişkiyi anlatır.
Kuşlar için gölün neresi önemli?
Bolvadin’e ilişkin çevresel ve sosyal yönetim planı, Eber çevresindeki geniş sazlıklarla ıslak çayırları ayrı yaşam alanları olarak ele alır. Afyonkarahisar’ın tanıtım kaydı da sazlıkların göç yolu üzerindeki kuşlara barınma ve üreme alanı sunduğunu belirtir. Yalnızca teknenin ilerleyebileceği açık suyu gösteren bir kroki, kuşların yaşamında rol oynayan örtünün önemli bir bölümünü dışarıda bırakır. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün listesinde Akşehir ve Eber gölleri birlikte, ulusal öneme haiz sulak alan olarak yer alır.
Bölgenin su durumunu yıllar arasında karşılaştırırken fotoğrafa eşlik eden bilgi de önem kazanır. Aynı kıyıdan biri kışın, öbürü yazın çekilmiş iki karede su farklı yerlerde görünebilir. İki çekimin tarihini ve bakış yönünü kaydetmek, manzaradaki değişikliği anlatmanın ilk adımıdır. Suyun kalitesi gibi bir soru ise görüntüden yanıtlanamaz. Su Yönetimi Genel Müdürlüğünün Eber’de yürüttüğü saha çalışmalarında su kalitesini ayrıca izlemesi bu ayrımı somutlaştırır.
Yazıdaki fotoğrafı bu bilgilerle yeniden okuyabilirsiniz. Aralık 2017’de çekilen karede teknenin arkasında açılan iz suyu, suyun çevresindeki sık kamışlar örtüyü, arkadaki yükseltiler ise havzanın genişliğini gösterir. Fotoğraftan bir kamış kümesinin tabana bağlı olup olmadığı ya da gölün bugünkü su seviyesi belirlenemez. Bir aile albümündeki eski Eber fotoğrafını tarif ederken de aynı ayrım işe yarar. Önce görüleni, örneğin “sazlar arasında dar su yolu” diye yazmak, ardından bilen birinin verdiği yerel adı eklemek, manzaranın bilgisini ve yöre insanının sözünü birlikte korur.
